PUBLICYSTYKA
SONDA
Czy w Polsce żyje się dobrze?
NA FORUM
Projektowanie i tworzenie stron Katowice.
Zapraszamy do zapoznania się z ofertą.

PRAWO

Powaga rzeczy osądzonej

Zdzisław Raczkowski
2007-07-01

W postępowaniu sądowym zasadą jest, że konkretne zarzuty lub roszczenie mogą być przedmiotem badania sądu tylko raz. Po rozpoznaniu sprawy tworzy się tak zwana powaga rzeczy osądzonej - "res iudicata". Powstaje ona pomiędzy stronami co do przedmiotu postępowania. Tego, co stanowiło treść rozstrzygnięcia sądu. W związku z tym, bardzo istotne jest precyzyjne ustalenie podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia sądu, gdyż tylko w tym zakresie obowiązuje owa zasada prawna.

W rzeczywistości spotykamy się z faktami, że sędzia nie rozpatruje wszystkich wniosków stron, nie przesłuchuje wszystkich proponowanych świadków, może zostać wprowadzony w błąd przez adwokatów. Po prawomocnym wyroku w sprawie nic już nie można zrobić. Tym samym stronniczy, lub niedoświadczony sędzia niejednokrotnie zamyka nam świadomie ostateczną drogą do prawdy.

Z wyroku SN...

Powaga rzeczy osądzonej wyroku uznającego postanowienie wzorca umowy za niedozwolone, wyłącza - od chwili wpisania tego postanowienia do rejestru - (art. 47943 w zw. z art. 365 i art. 47945 2 KPC) - ponowne wytoczenie powództwa w tym przedmiocie, także przez osobę nie biorącą udziału w sprawie, w której wydano wyrok.

Uchwała Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2003 mówi:

"Postępowanie w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone - będące postępowaniem szczególnym w ramach postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych - zostało wprowadzone do kodeksu postępowania cywilnego ustawą z 2.03.2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za produkt niebezpieczny, która weszła w życie 1.07.2001 r. W ten sposób ustawodawca włączył do prawa polskiego zasady wynikające z Dyrektyw Rady Wspólnot Europejskich, w tym przede wszystkim Dyrektywy 93/13/EWG o niedozwolonych klauzulach w umowach konsumenckich z 5.4.1993".

Teoria a praktyka

Powaga rzeczy osądzonej, na przykład gdy chodzi o ubezpieczenia społeczne ma walor szczególny, który w istocie ogranicza jej praktycznie znaczenie. Sąd w chwili wyrokowania powoduje pewien stan prawny, lecz nowe zdarzenia zachodzące po uprawomocnieniu się orzeczenia mogą spowodować zmianę treści praw i obowiązków stron stosunku ubezpieczenia społecznego, gdyż nie jest wykluczone spełnienie się lub upadek przesłanek, na mocy których nabyto prawa do świadczeń. Zasadą rządzącą tymi stosunkami jest właśnie możliwość wzruszenia ustaleń stanowiących podstawę prawomocności orzeczeń, także przez wydanie nowej decyzji organu rentowego.

Podobna sytuacja będzie w sprawach alimentacyjnych, gdzie powaga rzeczy osądzonej następuje przy wyrokowaniu w sprawie. Natomiast Kodeks Cywilny stanowi wyraźnie , że w razie zmiany stosunków prawnych można żądać zmiany orzeczenia. Powołany powyżej przepis informuje nas o tym, że tak ojciec dziecka, jak i matka lub samo dziecko, ma prawo złożyć ponownie pozew o podwyższenie bądź obniżenie raty alimentacyjnej.

Umorzenie lub wznowienie postępowania

W chwili, gdy sąd uwzględni nasze powództwo, nie ma problemu z określeniem co jest powagą rzeczy osądzonej, ponieważ sędzia jest zobligowany podać na mocy jakich przepisów prawa oparł rozstrzygnięcie i jakiemu stanowi faktycznemu dał wiarę. Konsekwencją procesową tego, że prawomocny wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej, jest to, że nie można skutecznie wszcząć postępowania w tym samym przedmiocie i między tymi samymi stronami. W takim przypadku pozew, jako niedopuszczalny, podlega odrzuceniu.

Jeżeli jednak sąd umorzył postępowanie z powodu cofnięcia pozwu, ta zasada prawna nie występuje i powód może ponownie wnieść tę samą sprawę. Jeśli jednak cofając pozew zrzekł się roszczenia, musi się liczyć z oddaleniem powództwa. Oddaleniem powództwa, a nie odrzuceniem pozwu, skończy się również ponowne wniesienie sprawy, w której strony wcześniej zawarły ugodę i sąd postępowanie umorzył. Powagą rzeczy osadzonej nie jest również objęte postanowienie o odrzuceniu pozwu niezależnie od przyczyny odrzucenia.

Przebiegły prawnik czasami podaje sądowi informację, iż uległy zmianie okoliczności, których istnienie było przyczyną oddalenia pierwszego powództwa. Ponadto podnosi okoliczność, że one nigdy w tej sprawie nie istniały lub pisze, że sąd został wprowadzony w błąd, co w jego przekonaniu, a na pewno i sądu, w świetle nowego stanu faktycznego czyni powództwo uzasadnionym.

"Res iudicata" w prawie karnym

Pamiętajmy jednak, że nie wszystko jest objęte zasadą "res iudicata". Objęte są nią jednak orzeczenia o charakterze merytorycznym, czyli wyroki i nakazy zapłaty, w szczególności orzeczenia z klauzulą wykonalności.

Omawiana tu zasada prawna ma również swoje uzasadnienie w prawie karnym. Postanowienie SA w Krakowie z dnia 4 lutego 2004r. stanowi:

"Oparcie wniosku na tej samej podstawie faktycznej, na której oparty był wniosek poprzednio prawomocnie oddalony, powoduje niedopuszczalność ponownego postępowania z powodu powagi rzeczy osadzonej, zatem uzasadnia pozostawienie wniosku bez rozpoznania".

Jak widać w teorii prawo procesowe chciałoby być podobne w każdej dziedzinie i na pewno w Polsce wszyscy tego sobie życzymy. Szkoda tylko, że to, co napisane tak bardzo różni się od tego, co widzimy na co dzień.

"Res iudicata" a "Ne bis in idem"

Wypada również zauważyć powiązania z podobną do "res iudicata" zasadą zwaną "ne bis in idem". Mówi ona, że konsekwencją prawomocnego zakończenia postępowania karnego jest niedopuszczalność ponownego postępowania, co do tego samego czynu danej osoby. Orzeczenie prawomocnie zakończone tworzy zatem zakaz wynikający z zasady "ne bis in idem".

W Polsce znane są przypadki karania przez funkcjonariuszy policji czy straży miejskiej najpierw upomnieniem, czy mandatem, a potem wszczynanie jeszcze sprawy karnej. Na szczęście zasada "ne bis in idem" była i jest ciągle poruszana za granicą, ponieważ tworzy konflikt orzeczeń w postępowaniach karnych w UE.

W ubiegłym roku Komisja Europejska przyjęła Zieloną Księgę dotyczącą konfliktów orzeczeń oraz zasady "ne bis in idem", według której nikt nie może być sądzony dwukrotnie w tej samej sprawie. Jest to początek konsultacji w dziedzinie postępowań karnych. Zielona Księga opisuje pojawiające się problemy oraz sugeruje możliwe rozwiązania rozbieżności rozwiązań prawnych w krajach Unii Europejskiej.

magazyn
Komentarze

Copyright (c) Magazyn Internetowy LEAD.pl 2007-2014.
O nas   Redakcja   Reklama   Kontakt     do góry
Lead - kiedy myślisz, że napisano już wszystko.