KRAJ I ŚWIAT

fot. lpr.pl

Matura z filozofii dopiero za 2 lata

Polscy inteligenci potrafią być w niektórych sprawach zgodni. Podziały polityczne czy stosunek do lustracji czasami nie ma dla nich znaczenia. Wprowadzenia filozofii do szkół chce zarówno Magdalena Środa, Bronisław Geremek, jak i Ryszard Legutko czy Wiesław Chrzanowski. Takiej jedności dawno nie było. Są więc tego rezultaty. Już wkrótce w resorcie edukacji ma rozpocząć pracę specjalny zespół, który przygotuje podstawy programowe i zarysuje treść podręczników do filozofii. W szkołach ponadgizmnazjalnych filozofia ma się pojawić w 2010 roku.

W polskich szkołach, poza kilkoma wyjątkami, filozofia nie pojawiała się od początku lat 50-tych. Była stałym elementem programu kształcenia, ale tylko w XX-leciu międzywojennym, bo później jedynie kilka szkół podtrzymywało tradycję wykładania "królowej nauk". Dla komunistów był to jednak przedmiot groźniejszy niż religia. Dlatego też została zniesiona wcześniej, aniżeli lekcje katechezy. Filozofia bowiem, jak mawiała prof. Barbara Skarga, "nie nauczy, jak żyć, ale jak krytycznie podchodzić do świata, widzieć jego wielobarwność i różnorodność, jak podchodzić do jego problemów. Tylko tyle." Dla władz reżimu komunistycznego było to i tak zdecydowanie za dużo.

Filozofia wśród barbarzyńców

Dzisiejszy maturzysta wie, co jest stolicą Somalii, jak rozmnaża się stułbia modra, co to jest cyklaminian sodu. I bardzo dobrze. A kim był Arystoteles? Co takiego powiedział Kartezjusz? Co napisał św. Tomasz? Te pytania mogą sprawić mu większą trudność. Jeżeli szkoła ma rozwijać, otwierać umysł i pobudzać młodych ludzi do zdobywania wiedzy, to co, jak nie zajęcia z "umiłowania mądrości" (gr. phileo - kochać, sophia - mądrość) mogą jej w tym pomóc? "Grecy uważali siebie za ludzi, ponieważ zajmowali się filozofią. Całą resztę ludzkości uznawali za barbarzyńców tylko dlatego, że nie znała filozofii. Przekonanie, że czasy barbarzyńców minęły, to pozory. Ci wszyscy ludzie skaczący bez celu po telewizyjnych kanałach, żyjący bezmyślnie - to współcześni barbarzyńcy. W czasach, kiedy nie było filozofii w szkołach, traciliśmy suwerenność i nie mam tu na myśli jej znaczenia politycznego. Przestaliśmy rozmawiać sami ze sobą. Myślę, że powrót filozofii do szkół może dać nam szansę niezatracenia samych siebie" - mówił w wywiadzie dla "Gazety Wyborczej" dr Jan Krasicki.

Minister edukacji Roman Giertych zapowiada, że już od 2009 r. będzie można zdawać maturę z filozofii. Najprawdopodobniej w 2010 roku filozofia pojawi się jako przedmiot obowiązkowy we wszystkich szkołach średnich. Minister planuje filozofią zastąpić jedną z godzin religii, jeżeli tylko Episkopat wyrazi na to zgodę. Giertych dodaje, że poruszane problemy filozoficzne pomogą uczniom lepiej zrozumieć zagadnienia dotyczące wiary i religii. Kościół nie ma nic przeciwko wprowadzaniu filozofii, domaga się jednak, aby religia i etyka także stały się przedmiotami obowiązującymi na maturze.

Biskupi chcą też, aby oceny z etyki czy religii były wliczane do średniej. - Skoro około 90 proc. rodziców chce, aby ich dzieci uczęszczały na religię, to nie widzę powodów, dlaczego przedmiot ten nie ma być wliczany do średniej ocen - tłumaczył dziennikarzom arcybiskup Kazimierz Nycz, ówczesny przewodniczący Komisji Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski. Obecnie uczeń ma możliwość wyboru jednego z tych przedmiotów, ale może też w ogóle z nich zrezygnować. Niedługo to się zmieni, bowiem MEN zapowiedziało już, że religia i etyka staną się przedmiotami obowiązkowymi.

Jak nie "wylać dziecka razem z kąpielą"?

- Filozofia w szkole to zarówno dobry, jak i ryzykowny pomysł. Plusy tej decyzji łączą się z rozwojem duchowym młodych Polaków. Minusy dostrzegam w tym, że mogą nie znaleźć się odpowiednie osoby, które poprowadzą kurs filozofii. Nudne lub nazbyt skomplikowane jej przedstawienie może jedynie zniechęcić uczniów - mówi Małgorzata, studentka socjologii.

Jaką formę powinny przybrać te zajęcia? Czy istotne jest, by nauczyciel był filozofem z zawodu, a nie jedynie jej fascynatem? To wbrew pozorom bardzo ważne pytania. - Trzeba poważnie zastanowić się, jak wprowadzić to w życie, ale tak, żeby przypadkiem nie "wylać dziecka z kąpielą" - twierdzi Marek Górski z Puław, polonista z ponad 30-letnim stażem pracy, - Przymus jest zawsze przez uczniów traktowany jest z oporem. Jeżeli zaś zajęcia będą dobrowolne, chętnych będzie niewielu. Uczniowie dzisiaj nie są skłonni do zbyt dużego wysiłku intelektualnego. Filozofia, jako pewne novum, atrakcja, mogłaby to zmienić, gdyby tylko podejść do tych zajęć jako swoisty rodzaj intelektualnej przygody. Do tego jednak potrzebni są mądrzy ludzie, którzy takie zajęcia poprowadzą. Filozofowie z zawodu mogą nie mieć pojęcia o pracy z młodzieżą, pasjonatom zaś może brakować dyscypliny - dodaje nauczyciel.

Jeżeli filozofia nie zostanie umiejętnie zaprezentowana, uczniowie potraktują ją, jak każdy inny przedmiot, na który muszą coś wykuć... Chyba, że uda im się ściągnąć. Dlaczego wydarzył się świat? Czy istnieje Bóg? Dlaczego jest nam potrzebna wolność? Filozofia to tysiące pytań, spośród których większość zaczyna się od słowa "dlaczego?". Jeżeli zacznie się wbijać uczniom puste definicje, zarzucając ich nazwiskami czy datami, filozofia stanie się dla wielu koszmarem. - Ważne, żeby zarys programowy przedyskutowano z ludźmi mającymi kontakt z młodzieżą - mówi Górski. Większość nauczycieli pomysł popiera. Rodzice pewnie też nie będą przeciwni. Lecz musi to być zrobione z głową, bo każdą, nawet najpiękniejszą idee, bardzo łatwo zniszczyć.